Социальнай хантыраак аҕыйах дохуоттаах киһиэхэ, дьиэ кэргэҥҥэ бэйэ дьыалатын арынан, атахтарыгар бигэтик туралларыгар, эбии дьарыктаах буолалларыгар улахан тирэх буолар.
Аҕыйах сыллааҕыта Ил Дархан Айсен Николаев социальнай хантыраак үбүн кээмэйин улаатыннарарга сорудахтаабыта. Ол кэннэ быһаччы оҥорон таһаарыынан дьарыктанааччыларга социальнай хантыраак суумата үрдээбитэ.
Бэҕэһээ биһиги редакциябыт, тустаах тэрилтэ үлэһиттэрин кытта, Бэрдьигэстээххэ социальнай хантыраак ылбыт дьон үлэлэрин кытта билистэ.
Бэрдьигэстээххэ ПМК түөлбэтигэр, Сардаана Шадрина олорор тиэргэнин иһигэр дьоҕус дьиэ туттан, мини-пекарня арынаары түбүгүрэ сылдьар. Кини ылбыт көмөтүнэн хлеб, печенье буһарар дьоҕус оһохтору ылан, номнуо үлэлииргэ бэлэм эбит. Сардаана сорох оборудованиеларын ыларыгар бэйэм үппүттэн эппитим диэн быһаарар. Киниэхэ Урбааны өйүүр киин оҥорон таһаарар продукциятыгар буор босхо этикеткалары оҥорон биэрэн, улаханнык көмөлөспүттэригэр махтанар.
Онтон Эбэ түөлбэтигэр олорор, элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн аҕата, улууспут сонуннарын сырдатыыга үлэлиир, эбии хаартыска, видео өҥөтүн оҥоруунан дьарыктанар Роман Дмитриевка ыалдьыттаатыбыт. Роман көмөнү туһанан, үлэлииригэр табыгастаах фотоаппарат, видеокамера ылбытын көрдөрдө, кэпсээтэ.
Ол кэнниттэн «Эгэлгэ» АэДь-гэр «Кэрэли» кэрэ сэбэрэ салонун хаһаайкатыгар, бэйэтэ медсиэстирэ үөрэхтээх Айталина Андреева тиийдибит. Кини көмө харчынан оборудование арааһын атыылаһан үлэ үөһүгэр түһүммүт. Кэрэ аҥаардар сирэйдэрин, фигураларын тупсарыналларыгар үлэлэһэр.
Мсо түөлбэтигэр тигинэччи үлэлии турар Алена Варламова «Футурама» бырааһынньык студията биһигини көрүстэ. «Футурама» студията көмөнү туһанан, дьиэлэрин кэҥэттэн өрөмүөннэммиттэр, дьон бырааһынньыктыырыгар сөптөөх усулуобуйаны тэриммиттэр эбит.
Салгыы «Бизнес Инкубатор» урбааны өйүүр кииҥҥэ үлэлии турар, Агафья Романоваҕа сырыттыбыт. Кини компьютер комплегын, А3 форматынан таһаарар принтер атыылаһан, билиҥҥитэ 80 тахса газификация проегын нэһилиэнньэҕэ оҥорон, дьон махталын ылыан ылар. Аныгы олох ирдэбилинэн, газ ситимин киллэрээри сылдьар дьоҥҥо онлайн консультациялаан, сакаастаабыт проектарын дьиэлэригэр тириэрдэн биэрэн сөптөөх усулуобуйаны тэриммитин киһи эрэ хайгыы көрөр. Санатар буоллахха, Агафья кэргэнэ Виталий эмиэ нэһилиэнньэҕэ газ ситимин дьиэлэригэр киллэрэн биэрэр.
Онтон, производственнай сыахха үлэлиир Роман Кардашевскайга тиийдибит. Роман көмөнү 2024 с ылан, сэндвич панеллары оҥорор оборудование ылыммыт. Ыарахана диэн, панелларын оҥорон баран, пенополистиролун куоракка сакаастыырын этэр. Онно бириэмэ, эбии расход буолан тахсар диир. Бэйэбит нэһилиэкпитигэр оҥоһуллара буоллар, производствобыт сайдыа этэ диэн санаатын үллэстэр.
Ыччаттар үлэлэрин көрөн баран, нэһилиэкпит биир тарбахха баттанар, мас ууһугар Анатолий Оленовка тохтоон таарыйдыбыт. Кини тиэргэнин иһигэр, гарааһыгар сыста турар, уһанар мастерскойун көрдөрдө. Социальнай хантыраагы иккис сырыытыгар ылбыт, бизнес-план суруйарга үлэһиттэр көмөлөспүттэрэ, маннык көмө олус туһалааҕын бэлиэтиир. Кини көмөнү туһанан, чороон, кытыйа, араас дьоҕус сувенирдары оҥорор станок, анал оборудование ылынан сөбүлүүр уонна дьоҥҥо наадалаах дьарыктааҕын бэлиэтээтим.
Горнайга социальнай хантыраагы түһэрсиинэн социальнай көмүскэл уонна үлэ управлениета дьарыктанар, кинилэр маннык иһитиннэрэллэр:
— Сууммалара бизнес планнарыгар сметаҕа тугу суруйбуттарыттан тутулуктаах, ким эрэ 350 000, сорохтор 400 000 солк.
Быйыл ИП — га 31 квота көрүллүбүтэ, билигин 13 квота хаалан турар.
2 квота — 400 000, 11 квота — 350 000 суумалаах.
Дохуоттара бүтэһик 3 ыйдара учуоттанар.
Холобур, заявлениеларын атырдьах ыйыгар биэрдэхтэринэ, дохуоттара муус устар, ыам ыйа уонна бэс ыйа эрэ дохуода учуоттанар. Ылар суумаларын комиссия бэйэтэ быһаарар.
Бу курдук, тыа сирин дьоно бэйэ дьыала арыналларыгар социальнай хантыраак, чахчы, туһалааҕа көстөр.
Социальнай хантыраак балаһыанньата сыл аайы кыралаан уларыйан иһэрин санатабын. Урут хантыраак үбүн суумата 100-150 тыһ. солк. буоллаҕына, билигин сорох көрүҥнэргэ 500 тыһ. солк. тиийэ үрдээтэ.
Хамыыһыйаны ааспыт киһи хантыраак баттаһыан иннинэ бэйэ дьарыктаах буолууга (самозанятость) эбэтэр урбаанньыкка (ИП) регистрацияны ааһара булгу ирдэнэр. Социальнай хантыраак үбэ 10 хонук иһигэр түһэр. Дуогабар түһэрсибиттэр бизнес-планнарынан ылыммыт оборудованиеларын 1-2 ыйынан квитанцияларын аҕалан отчуоттууллар, хаартысканан отчуот эмиэ ирдэнэр. Ону таһынан, анал комиссия тэриммит усулуобуйаларын эмиэ көрөр, бэрэбиэркэлиир, кэтээн көрөр.
Онон судаарыстыба өттүттэн, үлэтэ суохтар, тиийинэн олоруу алын кээмэйиттэн кыра дохуоттаах дьон маннык көмөнү туһанан абыраннылар, онтон олохтоохтор кинилэр оҥорор өҥөлөрүн туһанан махталлара муҥура суох!
Күннэй Алексеева