Ырыаҕа ылламмыт, хоһооҥҥо хоһуллубут Сиинэ Эбэ кэрэ айылҕатынан, ыраас уутунан үгүс дьону угуйар. Дэлэҕэ даҕаны биһиги киэн туттар дьоммут Семен Данилов, Афанасий Осипов, Иван Егоров – Горнай о.д.а. төрөөбүт дойдуларын туһунан бэйэлэрин айымньыларыгар хоһуйан, дьүһүйэн, ытыктыылларын, сүгүрүйэллэрин биллэриэхтэрэ дуо?
30 сыл анараа өттүгэр Бастакы Президеммит Михаил Николаев, улуус баһылыга Петр Васильев Горнайга күөх айылҕаны харыстыыр, үүнэр көлүөнэҕэ Сахабыт сирин кэрэ айылҕатын бэйэтинэн хаалларар туһуттан, ураты харыстанар сирдэри тэрийэргэ сөбүлэҥ ылыммыттара. Дьэ, ити сылтан ыла “Сиинэ” айылҕа паарката тэриллэн, күн бүгүҥҥэ диэри тахсыылаахтык үлэлээн кэллэ.
Билигин кэлии дьоҥҥо Горнай улууһун биир сүрүн өйдөбүлэ Сиинэ буоларын үгүстүк истэбит. 1996 сылтан киэн туттар Эбэбит айылҕата харыстанан, кыыл-сүөл сөбүлээн тохтоон, төрүүр-ууһуур сиринэн билинэбит. Солоҕон Тыымпынайын сиригэр-уотугар “Кыһыл кинигэҕэ” киирбит бизоннары аҕалан, төрөтөн-ууһатан, харыстыырга киэҥ хабааннаах үлэ барара биһирэнэр.
Бүгүн Сэмэн уонна Софрон Даниловтар ааттарынан Духуобунас киинигэр «Сиинэ» национальнай айылҕа паарката тэриллибитэ 30 сыллаах үбүлүөйүн бэлиэтээтилэр. Үөрүүлээх тэрээһин СӨ Култууратын үтүөлээх үлэһитэ Кирилл Мартынов толоруутугар “Күөх Сиинэ” диэн ырыанан саҕаланна.
Бэйэлэрин эҕэрдэлэрин СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Ольга Балабкина, Экология, айылҕаны баайын туһаныы уонна ойуур хаһаайыстыбатын миниистирэ Евгений Перфильев, Ил Түмэн депутата Владимир Федоров, “Бүлүү” ФС тэрилтэтин начаалынньыга Николай Андреев, Россия наукатын Академиятын Хотугу салаатын криолитозона биологическай проблемаларын институтун дириэктэрэ Иннокентий Охлопков, Биологическай ресурсалар, ураты харыстанар айылҕа сирдэрин уонна айылҕа пааркаларын дирекциятын дириэктэрэ Иван Попов, “Өлүөнэ очуостара” айылҕа пааркатын дириэктэрэ Аркадий Семенов тириэртилэр.
Ыҥырыылаах ыалдьыттар Сахабыт сирин тулалыыр эйгэтэ, айылҕата харыстанарыгар “Сиинэ” паарката ураты оруолу ыларын эттилэр. Тэрилтэ 30 сыл устата бигэ туруктаах буоларыгар 27 сыл устата салайбыт Иван Иванович Андреев сыаналаммат өҥөлөөҕүн бэлиэтээтилэр. Кини дьиҥ чахчы, инникини көрөн, төрөөбүт дойдутугар бэриниилээх, сирин-уотун харыстааһыныгар ураты үлэни ыыппыт киһи буоларын санаттылар. Олоҕун аргыһа Любовь Николаевна үүнэр көлүөнэ ыччаты иитиигэ, күөх айылҕаны, Сиинэ Эбэни таптыырга ыыппыт үлэтэ киэҥник тарҕаммытын эттилэр.
Онон Андреевтар дьиэ кэргэттэринэн киэн тутталларын, холобур оҥостоллорун билиннилэр. Кинилэр иитэн-такайан, үөрэтэн таһаарбыт исписэлиистэрэ, үлэлэригэр бэриниилээхтэрин көрдөрөн, күн бүгүҥҥэ диэри үлэлии-хамсыы сылдьалларын билэбит.
Улуус баһылыга Никита Андреев “Сиинэ” НАП бигэ туруктаах буоларыгар СӨ Бырабыыталыстыбата, тустаах министиэристибэ өйөбүлэ улахан суолталааҕын эттэ. Кэнники кэмҥэ Горнай улууһугар туризм хайысхата тэтимнээхтик сайдан иһэрин бэлиэтээтэ. Сиинэ Эбэ кэрэ көстүүлэрин Россия бары муннуктарыттан дьон кэлэн сөҕөн, махтайан барар. Онно урбаанньыттарбыт Вера Кесерева, Петр Андреев анал бааза тутаннар, сөптөөх усулуобуйаны тэрийэн, ыалдьыттары үөрэ-көтө көрсөллөр.
Тэрээһин үөрүүлээх түгэнинэн өрөспүүбүлүкэ, улуус сайдыытыгар ураты кылааты киллэрсибит дьоннорбутугар анал бэлиэлэр, Махтал суруктар туттарылыннылар. Урукку сыллартан “Сиинэ” НАП үлэлээн-хамсаан кэлбит Александр Лукин, Александр Кириллин, Андрей Александров, Филипп Семенов, Иван Аввакумов, Дмитрий Потапов, Александр Гермогенов, Дария Павлова өр кэмнээх түбүктээх үлэлэрэ үрдүктүк сыаналанна. Тэрилтэ бигэ туруктаах буоларыгар кылааттарын киллэрсэр дьонноругар тэрилтэ салайааччыта Алексей Максимов кэлэктиип аатыттан барҕа махталын биллэрдэ.
Вячеслав Алексеев