«Алдьархайдаах айан» кинигэттэн
Мин алтыс кылааска кыра бөһүөлэккэ, интернакка олоронүөрэнэрим. Ол сэттэ уонус сыллар ортолоругар ханна оскуола баарда, онно интернаттаах буолара. Интернакка үксэ сопхуоскаүлэлиир, учаастакка олорор төрөппүттэрдээх оҕолор олохсуйаллара, эбэтэр элбэх оҕолоох ыал оҕолоро олороллоро.
Алта уонча оҕо биир дьиэ кэргэн оҕолорунуу, олус иллээхпит. Интернакка таҥас сууйааччынан Бороскуобуйа диэн элбэх оҕолоох, кыра, хара хатыҥыр дьахтар үлэлиирэ. Хайдах эрэ иэҕэҥнээн хаамара. Элбэх саҥата суох, өрүү таҥас сууйа, ыйыы сылдьарбуолара.
Биир күн, үс мастаах күрүө үөһэ маһыгар тахсан, атахпынбиэтэҥнэтэ олордохпуна, Бороскуобуйа ааһан иһэрэ, кыра кыыһын сиэппит. Киһи күлүөн курдук иэҕэҥнээн хаамар. Мин ону көрөн, күлүөх санаам киирдэ, ымаҥнаатым. Онуоха Бороскуобуйа ааһан иһэн эмискэ тохтуу түстэ уонна аа-дьуо миэхэ эргилиннэ, олох ыгаанньан тиийэн кэллэ. “Хайа, тоойуом, улахан киһини күлүү гынаолороҕун дуу, мин Баҕалаах учаастагар уоттан быыһаабатаҕым буоллар, эн билигин суох буолуоҥ этэ”, – диэн хоргутуу, хомойуутылларын сибигинэйэ былаан, аргыый сыыйан эппитэ уоннаэргиллэ түһээт кыыһын сиэтэн бара турбута.
Мин күөмэйбэр хомуок курдук кэлэн иҥнэ түспүтэ, түөспүн туохэрэ ыараханнык ыга баттыы туппута. Харахпар кырыа мууһунан бүрүллүбүт түннүктэрдээх, муннук турар оһохтоох кыараҕас дьиэкөстө түспүтэ. Дьиэ ортотугар улахан остуол турара. Ол анныгармин балтыбынаан баата истээх, пластмасс түөстээх сабыс саҥа куукуланан оонньуу олорорбут. Дьиэ эркинин кыйа мас ороннортураллара. Биир муннукка, улаханыттан кыратыгар тиийэ, чымадаан бөҕө үрүт-үрдүгэр ууруллубута, өйбөр ордук хатананхаалбыт этэ.
Мин биэс саастааҕым, балтым түөртээҕэ. Дьоммут үлэлэригэр баралларыгар, таһырдьа тахсан үлүйэн өлүөхтэрэ диэн, ааныдүлүҥүнэн баттаталлара. Ол саҕана оннук этэ, ыал барытаоҕолорун хаайан баран, сопхуос хотонугар күнү күннүктээн сылдьаллара. Оннооҕор үстүү оҕолоро, дьиэҕэ хаайтаран олорон, умайан өлөр түбэлтэлэрэ тахсара.
Ол күн мин өйбөр олус чуолкайдык иҥэн хаалбыта, бу бүгүн хаттаан тиллэн кэллэ. Балтыбынаан куукулаларбытын былдьаһа-тарыһа олорбуппут. Миэнэ сырдык саһархай баттахтаах, оттонбалтым гиэнэ уһун соҕус хара баттахтаах. Ону мин ылыам диэнхаайабын. Балтым туох иһин буолуммат. Өйдөөн көрбүппүт, киникуукулатын аҥар хааһа ситэ уруһуйдамматах эбит. “Пахай, эн оҕоҥ хааһа аҥара суох эбит. Мин итини ылбаппын”, – диибин. “Чэ, хата, мин оҥорон биэриэм”, – диэн баран, испиискэ маһын ылан, сиэрэтин тылбар илитэ-илитэ сото олордум. Ол олордохпуна, эмискэ куукулам умайан таҕыста. Соһуйбут омуммар дьиэортотугар элиттим. Хаһыытаһа түстүбүт, куттал улахана буолла. Иккиэн ааҥҥа сүүрэн тиийдибит, хаһыытыы-хаһыытыы ааныанньыалаатыбыт да, туһа суох. Ааммыт таһыттан лип курдукбаттатыллан турар.
Мин өйбөр, уоту кистиэххэ диэн санаа көтөн түстэ. Дьиэортотугар умайа сытар куукуланы харбыырынан аан таһыгар турармас орон анныгар астым уонна ол-бу куулунан, ийэм ааҕар кинигэлэринэн бүөлэтэ сатаатым. Дьэ, уотум күөдьүйэн тахсыбатдуо! Буруо-тараа, ыыс-быдаан бөҕө буолла. Балтыбынаансарылаһа-сарылаһа түгэх орон анныгар киирдибит.
Биирдэ өйдөөбүтүм, таһырдьа күрдьүк хаар ортотугар олорорэбиппин. Балтыбын ийэм көтөҕөн турар. Дьон бөҕө, айдаан-куйдаан.
Кэлин билбитим, биһигини Бороскуобуйа быыһаабыт эбит. Өлбөт быабытыгар буолуо, Бороскуобуйа дьиэтигэр ааһан иһэн, дьиэаанын быыһынан буруо тахсарын көрбүт. Ааны тэлэйэ баттаабыта, уот уһууран тахсыбыт. Оҕолор ытаһар саҥаларын истэн, баанасылдьар былаатын сирэйигэр саба тардынан, дьиэ иһигэр сүүрэн киирэр. Орон анныттан иккиэммитин ороон таһаараат, төттөрү ыстаммыт.
Итиннэ Бороскуобуйа уолуйан, дьону ыҥыртаан төттөрү-таары сүүрэкэлээбитэ буоллар, биһиги чахчы суох буолуо этибит.
Мин бу түгэҥҥэ ол иэдээннээх күммүн өйдөөн уонна күн сиригэркиһи буолан олорон, быыһааччыбын күлбүппүн сүрдээҕин кыбыстыбытым, кэмсиммитим.
Оттон салгыы кэпсээтэххэ, ол күнтэн ыла дьоммут биһиэхэ куукула оонньууру ылбат буолбуттара. Ыппыт төрөөтөҕүнэ, улаханүөрүү буолара. Дьон ылыар диэри оҕолорун оҕо оҥостон оонньуурбут. Кэлин, ахсыс кылааска үөрэнэ сырыттахпына, ийэмбииргэ төрөөбүт балта, эдьиийим Ньуута маҕаһыыҥҥа атыылааччынан үлэлии сылдьан, төрөөбүт күммэр наһаа үчүгэй, улахан куукуланы бэлэхтээбитигэр олус да үөрбүтүм. Уонна олумайбыт куукулабын, Бороскуобуйаны эмиэ санаан ылбытым.
Александра Капитонова.